Raya under Destruction

by Teumay Debesay | Feberuary 3, 2013

Raya refers a tract of land stretching from Ala wuha in the south to Alaje in the north. That is bigger than Adwa and Axum awrajas combined. Historically, this is where the Weyane rebellion started in 1928 as a spontaneous reaction to a repressive system of the time. Originating in their present day Kobo wereda, the revolt would quickly spread to cover the entire Raya and Wejerat provinces. Later, the inhabitants of Enderta joined the revolt and a sort of quasi-organized alliance was formed after a decade of Raya and Wejerat rebellion. This alliance, Weyane, would emerge so potent that by its heyday it practically liberated the provinces of Raya, Wejerat and Enderta. The imperial government with the support of British Air force resorted to aerial bombardment of the rebel held areas which caused a wide-spread damage, including complete erasure of villages. However, the most detrimental factor that actually caused the demise of Weyane was to come from none other than Adwa people.

In 1943, Dejazmach Gebrehiwot Meshesha along with a dozen of Adwans exploited the trust vested on them to assassinate the leaders of the Weyane movement. This is significant for in the Ethiopian tradition, at least until then, if one manages to kill the leader one will win the battle. Meshesha and co. breach of the traditional trust and value was so venomous that even to this date mistrust and resentment runs high in Raya. It is to be noted that if not for Meshesha of Adwa, the people were in a very strong bargaining position and if one has to look how similar revolts in Bale and other regions were resolved, the rebels demand for better governance was within reach. As a thank you for their contribution, Meshesha and his fellow Adwans were rewarded heavily by Haileselasse while a series of punitive attacks continued on the ‘originators’ of Weyane and ultimately Raya was divided between Wollo and Tigray.

When the TPLF started the armed insurrection in Ethiopia, it took little time to transform itself as an Adwa-only club by the same inherited act of treachery. The legacy of resentment that Meshesha and co. left means TPLF-Adwa had hard time to set foot in Raya. Hence, they needed to come up with a trick and did it so by cosmetically inserting the word Weyane in the Tigrigna version of its name. Taken with the harsher realities under DERG, Rayans reluctantly sided with TPLF on the principle of the lesser devil. Soon, tens of thousands of Raya youth joined the TPLF, including forming the majority and the backbone of Hadush “Hayelom” Ariaya’s fighting force that brought the little known “Hayelom” into prominence.

However, if the experience of my village is anything, it is fair to conclude that almost all the Raya recruits ended up as cannon fodders. Those who survived, especially the independent and rational ones, would have never escaped the Meles-Sebhat death squad. In Raya, for example, it is not uncommon to talk to your relative TPLF fighter over the phone in the morning only to be notified of his death of “natural” consequences on the same day. I will say more on the motives next time. But for now, I want to draw your attention to the following Table, which is taken from the 1994 and 2007 population census of Ethiopia. I think this illustrates how the Raya and Adwa are faring under the TPLF-Adwa administration.

Clearly, 7 towns (Robit, Gobiye, Waja, Mersa, Korem, Wedisemro, Chelena) of Raya from the total 11, i.e., 64% of the town that existed in the 1994 Census Ethiopia have died or are dying.  Well, with Adwa awraja towns the figures show a hard-to-believe growth registering as ridiculous as 1033% for Gerhusenay, Idegaarbi(377%), Nebelet(266%); even noticeable is the emergence of a novel city (Diobdibo) in the 2007 census, attesting to the developmental and modernization campaigns  in Adwa rural areas as well. The bar graph of the rate at which towns are expanding (Adwa) or shrinking (Raya) shown below can only be a proof that in the so-called Tigray “killil” both, depending on the area, de-constructive and constructive policies are in operation.

To the unsuspecting, it may occur that this might have to do with the pre-1991 TPLF bandit caused civil war. However, it is not quite so for, for instance, there was no single bomb that was dropped on Adwa towns nor was a confrontation in populated areas in the entire Adwa awraja. There was insignificant causality as far as the civilian population of Adwa is concerned for the TPLF military engagement tactic in Adwa/Axum area was totally different from the rest awrajas. For example, Korem town alone might have received far more arial bombardment than the entire Adwa awraja. From SehulMikael (the Godfather of Ethiopia’s disintegration), to Meshesha-Sebhat-Meles-Sebhat(again), there exist very little dissimilarity.

Right now, Alamata, the only remaining city not to die fast enough as Adwans would have liked to see, is under open destruction. The residents never complained on the absence of developmental activity but never expected that the Adwa administration of the city will come-up with a destruction agenda. Surprised by the revelation, the unsuspecting residents went to Mekelle to air their grievances in the hope that the big men there might be rational and take proper action. However, Abay Woldu’s administration did not give it a second to listen; just ordered more Bulldozers, armored tanks and a battalion to effectively carry out the planned destruction. Worse, those who complained the demolishing of their belonging are rounded-up and now languish in Adwa operated secret Tigrayan jails.


  1. Central Statistical Authority Ethiopia: The 1994 populaion and Housing Census of Ethiopia. Results for Tigray region, Volume 1, Statistical report.Table 2.2, Page 11
  2. Central Statistical Authority Ethiopia: The 1994 populaion and Housing Census of Ethiopia. Results for Amhara Region, Volume 1, Statistical report.Table 2.2, Page 13
  3. The 2007 Population and Housing Census of Ethiopia: Statistical Report for Tigray Region, Table 2.1, page 7
  4. The 2007 Population and Housing Census of Ethiopia: Statistical Report for Amhara Region, Table 2.2, page 11

(Teumay Debesay can be reached at: dteumay@yahoo.com)


ከጭፍን ድጋፍ ገንቢ ነቀፋና ትችት ይመረጣል!

አገሬ አዲስ

ካለፉት ሦስት ወራት ወዲህ በአገራችን የሚታዬው የለውጥ ሂደት፣በጠ/ሚኒስትሩ በዶር አብይ አህመድ አንደበት የተነገረው መልካም ተስፋና በጎ ዓላማ ያዘለው ንግግርና መግለጫ የሚደገፍና መበረታታት ያለበት ነው።ምንም እንኳን ላለፉት 27 ዓመታት የሥርዓቱ አካል ሆነው ቢቆዩም፣ ያንን ፈንቅለው በመውጣት አሁን በመካሄድ ላይ ያለው ለውጥ እንዲመጣ ጥቂት የኦሕዴድ፣የብአዴንና በከፊልም የደቡብ ሕዝቦች ድርጅት መሪዎች አገራችን ለመፈራረስ በቋት ላይ የነበረችበትን አደጋ ለመቀልበስ ያደረጉት ትግልና የደረሱበት ውጤት በሁሉም ኢትዮጵያዊ አገር ወዳድ ሊደገፍ ይገባዋል።ይህ ማለት ግን ሁሉም ነገር አልጋ ባልጋ ሆኗል ማለት አይደለም።ብዙ የሚቀሩ ሥራዎች አሉ፤እነዛን ግን ጠ/ሚኒስትሩና በአመራር ቦታ ላይ ያሉ ጥቂቶቹ ብቻቸውን ያጠናቅቁታል ማለት አይደለም።

የአገር ጉዳይ በአንድ መሪ ፍላጎት፣ ድካምና ጥረት ብቻውን የሚጠናቀቅ ሥራ አይደለም፤በመንግሥት ደረጃ በተቋቋሙ ተቋማትና ባለሙያዎች እንዲሁም በሕዝቡ ድጋፍና ተሳትፎ የሚጠናቀቅ ጉዳይ ነው።እስከአሁን ድረስ ጠ/ሚኒስትር አብይ አህመድ ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይሉ በየቦታው እየሄዱ ሕዝብን በማረጋጋት፣ከአገር አገር እየዞሩም የዲፕሎማሲ ሥራዎችንና ግንኙነቶችን በማጠናከር ሥራ ላይ ተጠምደው ከርመዋል፤ብዙ ውጤቶችንም አስመዝግበዋል።በጽህፈት ቢሯቸው የተቀመጡበት ጊዜ ቢሰላ በጣም ጥቂት ነው።በዚህ የመንከራተት ተግባር ላይ ብቻ ከተጠመዱ የጠ/ሚንስትርነቱ የቢሮ ሥራ መጓተት ብቻ ሳይሆን አሁን የወያኔ ቡድንና ቅጥረኞች የሞት የሽረት የሽብር እርምጃ በሚወስዱበት ወቅት ለአደጋም ሊጋለጡ ይችላሉ።

አንዳንድ ጊዜም ከጠ/ሚኒስትር ተግባር ጋር ያልተያያዙ ሥራዎችን ሲሰሩ ይታያሉ፤ለምሳሌም ያህል የባህልና የትምህርት ሚኒስቴር ሊሰራው የሚገባውን የኪነት ሰዎችን ሰብስቦ የማሰልጠን ተግባር ፣ሌሎቹንም እንዲሁ የሚመለከተው ተቋም ወይም ሚኒስትር ሊሠራው ሲችል ጊዜያቸውን በዚያ ላይ ማባከን የሚገባቸው አይመስለኝም።

ሌላው ትልቁ ጉዳይ መቋቋሙ የተነገረለት ግን በሥራ ላይ ተሰማርቶ የሚታይ ካቢኔ አለመኖሩ ነው። የአንድ ሰው ብቸኛ ውሳኔና ፍላጎት ወይም አመራር ጎልቶ ይታያል።ያ ደግሞ ሊያስከትል የሚችለው ትልቁ አደጋ አመራሩ የብዙሃን ተሳትፎ ከሌለው(collective leadership)ለሚሉት ባዳ ከሆነ፣በመሪው ላይ አንድ ጉዳት ቢደርስና ከቦታው ቢርቅ ስርዓቱ ውዥንብር ውስጥ ይገባና መሪ አልባ ያደርገዋል።አገራችንም ቀውስ ውስጥ ትገባለች።በወያኔ ላይ የደረሰውም ችግር ከስርዓቱ መበስበስ ባሻገር መሪ አልባ መሆኑ ነው። መለስ ዜናዊ ብቸኛ ፈላጭ ቆራጭ ሆኖ ድርጅቱን እስከሞተበት ድረስ የበላይ አድርጎት ነበር፤ከሞተ በዃላ በወያኔ ውስጥ የሚተካ ሰው ወይም አመራሩ በብዙሃን ያልተዋቀረ ስለሆነ ዝርክርኩ ወጣ።አሁን ለደረሰበትም ውድቀት ተጋለጠ።አሁን በዶር አብይ አህመድ የሚመራው መንግሥት ከተመሳሳይ ችግር ውስጥ እንዳይወድቅ የሥራ ክፍፍሉ በተግባር ቢገለጽ፣ የአስተዳደር ተቋማት ቢጎለብቱ፣የሚወሰደው ውሳኔና እርምጃ የጋራ ቢሆን የካቢኔ አባላት ሚኒስትሮች የተሾሙበትን ሥራ በትጋት እንዲሠሩና ከሕዝቡ ጋር የሚኖራቸው ግንኙነት ቢያድግ ጅምሩን ያሳምረዋል።በተቋማት የዳበረ መንግሥትና አስተዳደር ያለው አገር በሚፈጠር የመሪዎች ውዝግብ ስርዓቱ አይናድም። ምርጫ ተካሂዶ ሌላ መሪና መንግሥት እስኪሰየም ድረስ ምንም ሳይጓደልና ሰላምና ጸጥታ ሳይደፈርስ ይቀጥላል።

ከላይ በተዘረዘሩት ተግባሮች አንጻር ጠ/ሚኒስትር አብይ አህመድ እስከዛሬ ድረስ አገራችን ካዬቻቸው መሪዎች የተለዩ መሆናቸው አይካድም።በተለይም ላለፉት ሃያ ሰባት ዓመታት አገራችንን ሰንጎ ከያዛት፣ የጥፋት ሃይሎች ከመሰረቱት ስርዓት ለማላቀቅ በውስጥ አርበኝነት ከሌሎች አጋሮቻቸው ጋር በመሆን የሚያደርጉት ሙከራ ልዩ ያደርጋቸዋል።ይህ ፍላጎትና ቀናነት ግን ከሰውነት ደረጃ አውጥቶ መልአክ አያደርጋቸውም። ከሚገባው በላይ ማምለክና በጭፍኑ መደገፍ ዶር አብይን ወደማይፈለግ አቅጣጫ ማለትም ወደ አምባገነንነት እንዳይወስዳቸው መጠንቀቅ ያሻል።ሕዝቡም ያደረገውን ትግልና የከፈለውን መስዋእትነት ያደበዝዘዋል።እራሳቸውን ለዚህ የሥልጣን እርከን ያበቃቸው በዋናነት የሕዝቡ ትግል ሲሆን በተጨማሪም የውጭ አገር መንግሥታትና ሃይሎች ያደረጉት ስውርና ቀጥተኛ ተሳትፎ መሆኑ መዘንጋት የለበትም።ዶር አብይና ቀሪዎቹ የለውጥ አራማጆች የሕዝብ ብሶት የወለዳቸው እንጂ በተአምር ከሰማይ ዱብ ያሉ የመንፈስ ልኡካን አይደሉም።

ከሁሉም በላይ የሚጠብቃቸው ሥራ ሥርዓቱን ለመለወጥ ሥርዓቱ የቆመበትን ሕገመንግሥት መሻር፣ ኢሕአዴግና ክልል የተባለ ካስማ(ምሰሶ)መስበር ነው።በኢሕአዴግ መዋቅር ውስጥ ሆኖ ስር ነቀል ለውጥ ማምጣት ቀርቶ ማሰብ አይቻልም።


በክልል መንግሥትና ሕግ ስር አንዱን ባለቤት ሌላውን ባይተዋር፣አንዱን ነባር ሌላውን መጤ፣አንዱን የበላይ ሌላውን የበታች በማድረግ የተቀመረው የአስተዳደር ደንብ ካልተወገደ የሚፈለገው ለውጥ እዉን አይሆንም።ለዚያ ሕዝብን ያሳተፈ ሕገመንግሥት እንዲረቅ፣የሽግግር መንግሥት እንዲመሠረት በሩን መክፈት ያስፈልጋል።አሁንም የወያኔ መራሹ የጥፋት ቡድን አልሞት ባይ ትግሉን በማሸበር ቀጥሎበታል።የቅዳሜው ፍንዳታ፣በየከባቢው በሲዳማ፣በአሶሳ የሚደረገው የጭፍጨፋ ሴራ የዚያ ተቀጥያ ነው።በሌሎቹም ቦታዎች መከሰቱ አይቀርም። በወያኔ ሽብርተኞች የሚካሄደውን ሴራ ለመስበር መንግሥትና ሕዝቡ እጅ ለእጅ ተያይዞ ለሽብር ፈጣሪዎቹ የማያዳግም ትምህርት መስጠት ይገባዋል።ዶር አብይና አጋሮቻቸው ለአደጋ እንዳይጋለጡ ከፍተኛ ጥንቃቄ ሊያደርጉ ይገባል።

በዚህ አጋጣሚ በትናንትናው ቀን የተሰማው የነዳጅ(ጋዝ)ግኝት ሁሉንም ኢትዮጵያዊ የሚያስደስት ዜና ነው፤እንኳን ደስ ያለን እላለሁ።ጥናቱ ተጠናቆ ምርቱ ለጥቅም እንዲውል የሁሉም ኢትዮጵያዊ ምኞት ነው።እዚህ ላይ መረዳት ያለብን ግን ይህ ግኝት ትናንትና ወይም በዶር አብይ ዘመነ መንግሥት ተጀምሮ አሁን ከደረሰበት ደረጃ ላይ የደረሰ አይደለም።ከ45 ዓመት በፊት በንጉስ ሃይለሥላሴ ዘመን በኦጋዴን በተደረገው ቁፈራ የወጣው ነዳጅ በጠርሙስ ተሞልቶ ለንጉሱ በእጃቸው እንደተሰጠ በጊዜው በነበረው የዜና መዋቅር፣በቴሌቪዥንና ጋዜጣ በምስል ለሕዝብ መታየቱን አስታውሳለሁ።ሆኖም ግን ለምርቱ የሚወጣውና ከምርቱ የሚገኘው ገቢ እንደማይመጣጠን በቀረበው ሃሳብ ሊሰናከል ችሏል።ሌላውም ምክንያት የአረብ አገሮች ያደረጉት ተጽእኖ ነው ይባላል።በደርግም ጊዜ የራሽያ ነዳጅ አውጭ ኩባንያ ተሰማርቶ እራሽያኖች በምርቱ ላይ ከፍተኛው ድርሻ ይኑረን በማለታቸው በተፈጠረው አለመግባባት እንዲሁም በከባቢውም በተፈጠረው አለመረጋጋት ሊቆም ችሏል። አሁን ባለው ስርዓትም ቻይናዎች ቁፈራውን ቀጥለውበት በኦጋዴን ነጻ አውጭ ነኝ ባይ የሽብር ቡድን የጥቃት እርምጃ ከሰላሳ በላይ ሰራተኞች በመሞታቸው ቁፋሮው ለጊዜው እንዲቆም ሆኖ ነበር።በዚህ የሽብርተኞች እርምጃ እንግሊዞች በመደሰት ሽብርተኛ ብለው የመደቡትን የኦጋዴንን ነጻነት ግንባር እስከማወቅና መደገፍ ደርሰዋል።አሁን በዘመነ አብይ ከዚህ ደረጃ ላይ ደርሶ ማየቱ ደስ ቢያሰኝም ሥራውን በዘመነ አብይ ጊዜ የተጀመረ አያደርገውም።አይደለምም። ስለሆነም የሚናፈሰው የተሳሳተ ግንዛቤ መታረም ይኖርበታል። በዚህ ዙሪያ ምስጋና ይሰጥ ከተባለ ከወያኔ በፊት ለነበሩት መንግሥታት ሊሆን ይገባዋል።የኦጋዴንን ከርሰምድር የደፈሩት የአጼ ሃይለሥላሴና የደርግ መንግሥታት ናቸው።አሁን ዶር አብይ የገባበትን ቤተመንግሥት የቀድሞዎቹ ነገሥታት እንደገነቡት ሁሉ!

ዶር አብይ አህመድ ሊመሰገኑበትና ሊወደሱበት የሚያስችሉ ብዙ ሥራዎች ይጠብቋቸዋል፤እነዚያን በተግባር ስናይ ደግሞ ከአሁኑ በበለጠ ልንደግፋቸውና ልናደንቃቸው እንችላለን።በጭፍኑ መደገፍ ግን እሳቸውንም አገራችንንም ይጎዳል።እንደ ብልህ መሪም የሚመርጡት ገምቢ ትችትን እንጂ ጭፍን ድጋፍን አይደለም ብዬ አምናለሁ።ለወጠኑት ዓላማ መሳካት መሳሪያና ዋስትና የሚሆነው የተቋማት መጠናከርና ሥራው ተቋማዊ(institutionalized)መሆን ነው።በኢሕአዴግ የጎሳ አጥር ውስጥ ሆኖ የተሻለና የተለዬ ለውጥ አይመጣም።

በአሁኑ ሰዓት በውጭ አገር ይኖሩ የነበሩ አብዛኛዎቹ የጎሳ ድርጅቶች በአገር ውስጥ በመግባት በመሰባሰብ ላይ ናቸው። የቀሩትም ለመግባት ወስነዋል።በውስጥም ሆነ በውጭ የሚገኙት ህብረብሔር ድርጅቶች ግን ተዝረክርከው ይገኛሉ።ያለውን የሃይል ሚዛን ለማስጠበቅ ብሎም አገራችን ልትከተል የሚገባትን እውነተኛ የለውጥ ጎዳና ለማብሰርና ሕዝቡንም ለማደራጀት የአንድነት ሃይሉ ጨርቄን ማቄን ሳይል መግባትና ልዩነቱን አሶግዶ ግንባር ፈጥሮ መንቀሳቀስ ይኖርበታል።ያ ካልሆነ በሚፈጠረው ክፍተት የጎሳ ድርጅቶች ሊጠቀሙበትና ብቸኛ ምርጫ ሆነው ሊቀርቡና ሊገለገሉበት ይችላሉ። ያለውም ሕዝብን የሚያፋጅና የሚነጣጥል ሕገመንግሥትና የክልል አወቃቀር ይቀጥላል።

አገራችን የጠገበውን የጎሰኞች ጅብ አሶግዳ የራበውን የጎሰኞች ጅብ እንዳታስተናግድ በአንድነት እንጠብቅ!

የተጀመረው የለውጥ ሂደት ለፍሬ እንዲበቃ እንተባበር!!

ኢትዮጵያ በአንድነትና በነጻነት ለዘላለም ትኑር!!!